Đăng nhập 
Trang chủGiới thiệuTin tức sự kiệnThông báoLiên hệDanh bạ điện thoại
DANH MỤC
Báo cáo hoạt động
Bảo vệ và PCCCR
Trọng điểm cháy, phá rừng
CNTT và diễn biến rừng
Giao rừng, QL nương rẫy
Dự án Điều tra kiểm kê rừng
Tài liệu, hướng dẫn
THỦ TỤC HÀNH CHÍNH KL

Liên kết web
Thống kê lượt truy cập
Số lượt truy cập: 777.719

Thực trạng, thách thức quản lý rừng cộng đồng

   
01:34' PM - Thứ tư, 24/11/2010

Năm 1986, Việt Nam chuyển hướng quản lý nền kinh tế. Từ kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường. Mục đích làm giảm bớt vai trò của Chính phủ, tăng trách nhiệm cho chính quyền địa phương và tạo sự chủ động cho các đơn vị sản xuất kinh doanh. Hệ thống doanh nghiệp nhà nước được sắp xếp và đổi mới. Ngành lâm nghiệp cũng chuyển đổi từ nền lâm nghiệp dựa vào khai thác gỗ sang phát triển toàn diện, gắn khai thác với tái sinh rừng, từ phương thức quảng canh, độc canh cây rừng sang thâm canh theo hướng lâm - nông kết hợp, từ một nền lâm nghiệp nhà nước quản lý theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, lấy quốc doanh làm chủ lực sang lâm nghiệp xã hội, sản xuất hàng hóa dựa trên cơ cấu nhiều thành phần, lấy hộ nông dân làm đơn vị kinh tế tự chủ, coi trọng tự chủ của cá thể, chính điều này đã làm cho phương thức quản lý tài nguyên rừng đa dạng.

Rừng cộng đồng đã tồn tại từ lâu đời, nó gắn với lợi ích cuộc sống của người dân, gắn với tâm linh, tự do tín ngưỡng của cộng đồng. Những năm gần đây, thực hiện chính sách của Nhà nước về quản lý rừng, một số địa phương đã triển khai giao đất giao rừng cho cộng đồng quản lý và sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích lâm nghiệp. Cộng đồng còn được tham gia nhận giao khoán quản lý, bảo vệ rừng, khoanh nuôi, xúc tiến tái sinh, làm giàu rừng và trồng rừng. Mô hình quản lý rừng dựa vào cộng đồng sống gần rừng cho thấy có hiệu quả, nó phù hợp với tập quán của đông đảo đồng bào các dân tộc. Tuy nhiên, về góc độ pháp lý thì cộng đồng vẫn chưa được Nhà nước thừa nhận quyền sử dụng đất và quyền hưởng lợi. Như vậy có nhiều bất cập xảy ra, như vai trò của cộng đồng trong hệ thống tổ chức quản lý rừng ở Việt Nam như thế nào? Có lên tiếp tục giao rừng cho cộng đồng? Các sản phẩm của rừng cộng đồng khi lưu thông và tiêu thụ tính pháp lý ra sao? Những vấn đề nảy sinh trong quá trình phát triển rừng cộng đồng như thế nào khi mà luật tục của cộng đồng bị phá vỡ và không phù hợp với tính pháp lý…

Theo thống kê Việt Nam có khoảng gần 11 triệu hécta rừng và đất lâm nghiệp, trong đó giao cho các chủ rừng gần 8 triệu hécta, còn lại gần 3 triệu hécta chưa giao. 1203 xã, 146 huyện của 24 tỉnh, thành phố quản lý hơn 2,3 triệu hécta rừng và đất chưa có rừng để quy hoạch trồng rừng, chiếm khoảng 15,5% diện tích đất lâm nghiệp trong toàn quốc. Rừng và đất rừng do cộng đồng quản lý được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau và có thể phân thành 3 loại sau: Rừng và đất rừng do cộng đồng tự công nhận và quản lý theo truyền thống tự nhiên từ nhiều đời nay. Rừng và đất rừng được chính quyền địa phương giao cho cộng đồng. Hiện nay Nhà nước đang thực hiện thí điểm chi trả dịch vụ môi trường rừng áp dụng ở hai tỉnh Lâm Đồng và Sơn La. Năm 2009, tỉnh Lâm Đồng đã thực hiện chi trả dịch vụ môi trường rừng khoảng 55 tỷ đồng, tỉnh Sơn La khoảng 60 tỷ đồng. Theo báo cáo của một số địa phương thì ưu điểm và lợi ích của quản lý rừng cộng đồng là góp phần nâng cao thu nhập của người dân, xóa đói giảm nghèo, đáp ứng phần nào nhu cầu lâm sản cho cộng đồng và các công trình chung của cộng đồng như gỗ làm nhà rông, nhà cộng đồng để hội họp… Lâm sản được khai thác từ rừng và sử dụng nhưng không làm ảnh hưởng đến sự phát triển của tài nguyên rừng (sử dụng rừng bền vững). Đối với diện tích rừng và đất rừng chính quyền địa phương giao, cộng đồng có thể tận dụng khi rừng chưa khép tán hoặc đất trống chưa trồng rừng để canh tác kết hợp cây nông nghiệp, được các dự án hỗ trợ vốn để sản xuất, được hưởng lợi các sản phẩm từ rừng. Tiết kiệm chi phí cho Nhà nước, nhiều cộng đồng đang quản lý rừng không có sự hỗ trợ của Nhà nước về kinh phí, nhưng rừng vẫn được quản lý tốt.

Thực tế công tác quản lý rừng cộng đồng đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Đó là hiện có hàng triệu hécta rừng đang do cộng đồng quản lý, liệu có thể tồn tại được không khi Nhà nước không thừa nhận về mặt pháp lý cộng đồng là chủ rừng? Ai sẽ là người thay thế cộng đồng quản lý diện tích rừng nói trên? Một số địa phương hình thức quản lý rừng dựa vào cộng đồng theo luật tục truyền thống vốn hiệu quả trước đây thì hiện mất dần hiệu lực bởi phong tục truyền thống bị phá vỡ, vai trò của già làng, trưởng thôn lu mờ, trong đó hình thức quản lý rừng tập trung thông qua các tổ chức nhà nước lại chưa gắn bó chặt chẽ với lợi ích của cộng đồng dẫn đến quản lý rừng kém hiệu quả. Để tạo khuôn khổ pháp lý cho cộng đồng dân cư làng bản tham gia quản lý rừng, thì cần thừa nhận cộng đồng làng bản là một tổ chức có tư cách pháp nhân. Một câu hỏi đặt ra là liệu có phải diện tích rừng nào cũng giao cho cộng đồng quản lý không? Nếu rừng nghèo hoặc rừng không đem lại lợi ích cơ bản cho cộng đồng thì giải quyết thế nào? Thực tế hiện nay xã hội ngày một phát triển, con người đòi hỏi nhu cầu cao hơn, dân số gia tăng, nhất là vùng đồng bào các dân tộc thiểu số, do đó nhu cầu và áp lực vào rừng lấy lâm sản ngày một nhiều, tính luật tục bị xáo trộn, vị thế già làng không còn nữa, khi mâu thuẫn phát sinh trong cộng đồng thì giải quyết ra sao?

Tại nhiều cuộc hội thảo về rừng cộng đồng một số địa phương đã kiến nghị cần phải sửa đổi các quy định của Nhà nước cũng như có sự nhìn nhận đúng hơn về quản lý rừng cộng đồng để rừng được quản lý tốt hơn. Cụ thể về cơ chế chính sách, phải thừa nhận cộng đồng là một chủ thể tham gia quản lý tài nguyên rừng. Đề nghị bổ sung vào luật dân sự, cộng đồng dân cư làng bản là một pháp nhân và cần xác định rõ cộng đồng dân cư là hình thức tổ chức gì? Xác định và làm rõ quyền sở hữu, quyền sử dụng rừng và đất rừng đối với cộng đồng. Quy định rõ tình trạng rừng giao cho cộng đồng quản lý. Rừng làng, rừng bản đã được cộng đồng tự công nhận và quản lý theo truyền thống từ trước đến nay, hầu như không có sự hỗ trợ của Nhà nước về vốn và kỹ thuật. Chính quyền địa phương mặc nhiên công nhận, do đó cần phải giải quyết vướng mắc này trong việc hợp pháp hóa loại rừng này. Chỉ giao rừng cho cộng đồng quản lý khi ở đâu mà phong tục còn giữ được, già làng, trưởng thôn còn có uy, rừng còn nhiều lâm sản, mang lợi ích thiết thực cho cộng đồng thì quản lý rừng cộng đồng mới có hiệu quả. Về đầu tư: Hỗ trợ vốn đầu tư ban đầu cho cộng đồng trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng, khoanh nuôi tái sinh, làm giàu rừng, đặc biệt là rừng quá nghèo kiệt, rừng non mới phục hồi trên đất được giao trong một thời giai thích hợp, vì thời gian này hầu như không có sản phẩm thu từ rừng. Về thực hiện: Trong thực tế sau khi giao đất giao rừng cho cộng đồng chúng ta chưa có hướng dẫn cụ thể liên quan đến cơ chế chính sách, tổ chức, kỹ thuật, hưởng lợi từ rừng. Các sản phẩm rừng không chỉ là lâm sản mà còn có giá trị dịch vụ môi trường, văn hóa xã hội do đó việc sử dụng phải cân nhắc hài hòa.

HOÀNG ĐÌNH QUANG

Số lượt đọc:  849  -  Cập nhật lần cuối:  24/11/2010 01:34:37 PM
Bài mới:  
Bài đã đăng:
TIN TỨC

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức Sơ kết 4 năm công tác quản lý, bảo vệ rừng vùng giáp ranh giữa Ninh Thuận với các tỉnh lân cận

Cục trưởng Cục Kiểm lâm Nguyễn Hữu Dũng trả lời phỏng vấn Báo Điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam "Kiên quyết yêu cầu các Chi cục Kiểm lâm đưa ra khỏi lực lượng những phần tử tiêu cực"

Văn bản số 1161/TCLN-KL ngày 04/8/2014 gửi Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc tăng cường quản lý hoạt động đối với Kiểm lâm

Đoàn công tác của Cục Kiểm lâm thăm hỏi các gia đình thương binh, liệt sỹ nhân dịp 27/7

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu điều tra, xử lý đối tượng hành hung cán bộ quản lý bảo vệ rừng tại Khánh Hòa

Cục Kiểm lâm sơ kết công tác chi đạo, điều hành 6 tháng đầu năm 2014

Cục Kiểm lâm Tọa đàm kỷ niệm 41 năm thành lập lực lượng Kiểm lâm Việt Nam

Văn bản số 2225/BNN-TCLN ngày 9/5/2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn V/v cung cấp số liệu và đề xuất các DA bảo vệ và phát triển rừng ven biển ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2014-2020

THÔNG TIN các điểm cháy (Hotspots) phát hiện từ vệ tinh được đăng tải trên trang web Cục Kiểm lâm. Đề nghị Kiểm lâm địa phương kiểm tra, xác minh, nếu có cháy rừng phải tổ chức dập tắt ngay!

Công điện KHẨN của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc phòng cháy chữa cháy rừng năm 2014

Thời tiết
Thông báo

Đề nghị các địa phương tiếp tục cập nhật diễn biến rừng năm 2014 và báo cáo về Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đúng thời hạn

Video
Để rừng mãi thêm xanh - Tập 1  
Giữ vững màu xanh tổ quốc - Tập 1  
Giữ vững màu xanh tổ quốc - Tập 2  
THƯ VIỆN ẢNH